Hoogleraar Rechtsstaat en Democratie (Alex Brenninkmeijer wisselleerstoel)

Bij de Universiteit Utrecht is een positie beschikbaar als hoogleraar Rechtsstaat en Democratie (Alex Brenninkmeijer wisselleerstoel) binnen de Faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie, Departement Rechtsgeleerdheid.

De wisselleerstoel Rechtsstaat & Democratie is ingesteld om het gedachtegoed van Alex Brenninkmeijer levend te houden en verder te ontwikkelen. Vanuit zijn werk als hoogleraar, rechter, Nationale ombudsman en lid van de Europese Rekenkamer zette hij zich in voor een sterke rechtsstaat, democratie en een betere relatie tussen burger en overheid. De driejarige leerstoel richt zich op thema’s als democratische vernieuwing, rechtsbescherming, procedurele rechtvaardigheid, toezicht en moreel leiderschap.

Wat ga je doen?

De leerstoel Rechtsstaat & Democratie is een wisselleerstoel, die steeds voor een periode van drie jaar wordt vervuld. De overkoepelende thematiek van de leerstoel is Rechtsstaat & Democratie. De eerste Alex Brenninkmeijer wisselleerstoel Rechtsstaat & Democratie had betrekking op rechtstaat en democratie vanuit het burgerperspectief in de gelaagde rechtsorde.

Bij de tweede Alex Brenninkmeijer-wisselleerstoel Rechtsstaat & Democratie staat de volgende vraag centraal: hoe moeten instituties die de rechten van burgers behoren te beschermen, functioneren om het vertrouwen van de burger te behouden, te verbeteren of te herwinnen? Deze vraag sluit aan bij het werk van de Staatscommissie rechtsstaat, die onder meer het herstel van vertrouwen tussen burger en overheid centraal stelt.

De verantwoordelijkheid voor de bescherming van burgers ligt niet alleen bij klassieke instellingen zoals de rechterlijke macht, maar ook bij bestuursorganen, toezichthouders (zoals de Autoriteit Persoonsgegevens, Autoriteit Consument & Markt, Autoriteit Financiële Markten en het College voor de rechten van de mens) en de Hoge Colleges van Staat (Algemene Rekenkamer, Nationale Ombudsman en Raad van State). Deze bescherming strekt zich bovendien uit tot bescherming tegen private actoren, zoals ‘big tech’ en andere grote bedrijven.

Een duurzame rechtsstaat vergt meer dan formele normen: ook betrouwbaarheid en responsiviteit in de praktijk zijn essentieel. Bescherming tegen willekeurige machtsuitoefening hangt nauw samen met het functioneren van instituties en het vertrouwen van burgers daarin. Ook preventie is daarbij cruciaal: burgers moeten tijdig worden gezien en gehoord. Dit vraagt om een andere omgang met burgers, gericht op het behoud van vertrouwen, ook als burgers niet krijgen waarop zij hoopten of rekenden.

Dit raakt niet alleen aan juridische kaders, maar juist ook aan houding, gedrag en vaardigheden van professionals. Hoe moeten zij, ook in psychologische zin, omgaan met burgers die het vertrouwen hebben verloren, en zich zelfs vijandig jegens hen opstellen?

Onderzoek naar deze vragen is urgent, nu het vertrouwen in instituties en daarmee de legitimiteit van de overheid onder druk staat. Legitimiteit en gezag moet telkens weer actief worden verdiend. Factoren als toegankelijkheid, begrijpelijkheid van procedures en de effectiviteit en onafhankelijkheid van instituties spelen daarbij een belangrijke rol.

In het kader van de leerstoel worden deze vragen nader bestudeerd, in een combinatie van onderwijs en onderzoek. Daarbij gelden als invalshoek – in aansluiting op het gedachtegoed van Alex Brenninkmeijer – vier constanten, namelijk: het burgerperspectief staat centraal; onderzoek en onderwijs zijn toekomstgericht; de aanpak is interdisciplinair; en er wordt een nauwe verbinding gelegd tussen theorie en praktijk.

Wat breng je mee?

De hoogleraar die we zoeken:

• Geeft op inspirerende wijze en vanuit een wetenschappelijke, onafhankelijke positie vorm en inhoud aan de leerstoel, voor zowel onderzoek als onderwijs in alle fasen van de opleiding (bachelor, master en PhD), alsook postacademisch onderwijs;
• Entameert, ontwikkelt en verricht aansprekend onderzoek op het terrein van Rechtsstaat & Democratie, onder meer blijkend uit een oratie;
• Duidt vanuit een open wetenschappelijke blik nieuwe ontwikkelingen, zowel nationaal als internationaal, die relevant zijn voor het vakgebied, geeft actief vorm en inhoud en voedt discussies, bijvoorbeeld via optredens in de (sociale) media;
• Levert een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van het universitaire strategische thema Instituties voor Open Samenlevingen;
• Participeert in onderzoeksprojecten, mede in het kader van de tweede en derde geldstroom.
• Heeft academische kennis van het thema Rechtsstaat & Democratie, als jurist of in een andere discipline (zoals bestuurskunde, economie, sociale psychologie), maar met een aantoonbare affiniteit voor de rechtswetenschap;
• Behoort tot de top van het vakgebied of is een aanstormend talent binnen dat gebied;
• Is een initiatiefrijk persoon binnen de academische en/of maatschappelijke netwerken op het terrein van de leerstoel;
• Beschikt over uitstekende wetenschappelijke kwalificaties, blijkend uit een proefschrift en andere gezaghebbende publicaties, waarin bij voorkeur verbinding wordt gelegd tussen theorie en praktijk;
• Beschikt over een grote kennis van en inzicht in het wetenschappelijke en maatschappelijke debat op het terrein van de leerstoel en in staat is op dit terrein zowel monodisciplinair als inter/multidisciplinair onderzoek te verrichten.

Wat bieden wij?

• een functie voor 0.2 fte voor de duur van een jaar dat - bij goed functioneren – verlengd wordt tot een totale duur van drie jaar;
• 8% vakantiegeld en een eindejaarsuitkering van 8,3%;
• een pensioenregeling, gedeeltelijk doorbetaald ouderschapsverlof en flexibele arbeidsvoorwaarden op basis van de cao Nederlandse Universiteiten.

Over ons

De faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie van de Universiteit Utrecht is een unieke combinatie van 3 departementen: Rechtsgeleerdheid, Economie en Bestuurs- en Organisatiewetenschap. Deze 3 vakgebieden verzorgen afzonderlijk én gezamenlijk onderwijs en onderzoek. Door dit multidisciplinaire aanbod is de faculteit een onderscheidende partner voor kennisoverdracht op hoog niveau.

Rechtsgeleerdheid

‘Recht in Utrecht’ staat voor multidimensionaal onderzoek op de hoofdgebieden van het recht en voor intensief en gevarieerd juridisch onderwijs in een kleinschalige academische gemeenschap. Het onderwijs en onderzoek richten zich primair op de kerngebieden van het recht en de verbanden daartussen: privaatrecht, strafrecht, staats- en bestuursrecht en rechtstheorie, alsmede internationaal en Europees recht.

Het departement wil een actieve en onderscheidende rol spelen met innovatief juridisch onderzoek naar wetenschappelijk en maatschappelijk relevante thema’s en met uitdagend onderwijs dat studenten opleidt tot juristen die leiding kunnen geven aan maatschappelijke veranderingen.

Voor deze functie is een geldige Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) vereist.

Screening op kennisveiligheid kan onderdeel uitmaken van de selectieprocedures voor wetenschappelijk personeel. Dit doen wij onder meer om ongewenste overdracht van gevoelige kennis en technologie te voorkomen.